جمعه بعد از ظهر هنگامیکه هوای پاریس جدا بهاری و دلپذیر شده بود به دیدار دکتر احسان نراقی رفتم. نراقی هشتاد ساله ، دارای دکترای جامعه شناسی از دانشگاه سوربن و از یک خانواده مذهبی و دارای حسن ظن نسبت به برخی از ارکان و اقدامات دستگاه رژیم پهلوی بویژه اقدامات فرهنگی فرح دیبا را در کافه فرانسوا کوپه در بلوار دزانولید در پاریس پانزدهم ملاقات کردم. قبل از قرار ما نراقی با چند نفر از دانشجویان ایرانی رشته حقوق در مقطع دکتری در همان محل قرار داشت اما اصلا خسته به نظر نمی رسید زیرا این پیرمرد سپید موی اساسا از سخن گفتن خسته نمی شود.من با کمی تأخیر رسیدم در نتیجه دانشجویان پس از دقایقی بعد از ورود من خداحافظی کردند و رفتند و تازه گپ من و نراقی آغاز شد. احسان نراقی بی مقدمه نگرانیهای خودش را در خصوص بحران هسته ای مطرح کرد و اینکه در این مقطع چه می توان کرد تا کشور به سرازیری جنگ و سختی سقوط نکند. در این زمینه نظرات و راه حلهای مفصلی ارائه می داد و نهایتا نراقی پذیرفت یک مصاحبه با وی در این زمینه انجام بدهم .در ادامه سخن ، من از کتابها و آثار ایشان تقدیر کردم و در عین حال دو نکته انتقادی را هم مطرح کردم که ایشان مفصلا به آن دو نکته پاسخ داد. انتقاد اصلی من متوجه نقد بی مهابای ایشان بر شخصیت و آثار مرحوم دکتر علی شریعتی بعنوان یک متفکر و روشنفکر ایرانی مسلمان بود که نراقی نیز با صبر و حوصله به تبیین و توجیه نظراتش در خصوص دکتر شریعتی پرداخت که من خیلی قانع نشدم هر چند در بخشهایی که وی شریعتی را برای عصر و زمان خودش و نه همه دوران مفید معرفی می نمود، هم عقیده بودیم اما نراقی می گفت هدف شریعتی استفاده از دین فقط برای راه اندازی یک انقلاب و نهایتا سرنگونی شاه بوده اما روش وی (نراقی) اصلاحگری است نه بزن و ببند و بکوب انقلابی که شریعتی در" امت و امامت" توصیه کرده است. وی نظام ولایت فقیه را محصول پیاده شدن نظرات دکتر شریعتی در کتاب "امت و امامت " دانست. نراقی آنگاه به نقد کتاب "تشیع علوی تشیع صفوی " پرداخت و گفت اگر صفویه نبودند امپراطوری عثمانی ما را بلعیده بود و الان ما سنی مذهب بودیم و همه ترکی حرف می زدیم. نراقی توضیحات و توجیهات مفصلی هم داشت که در حوصله این نوشتار نمی گنجد و ای بسا خود ایشان حاضر به انتشار همه آن اظهارات نباشد. نراقی در بخش دیگری از سخنانش نقد شریعتی بر روحانیون سنتی را کاری نادرست قلمداد نمود و از علامه مجلسی بسیار تقدیر بعمل آورد. از اینجا بود که سخن به روحانیت کشیده شد و احسان نراقی در تعریف و تمجید از روحانیون بنامی همچون مرحوم آیت الله کاشانی به ذکر خاطراتی پرداخت. نراقی نقل کرد هنگامی که از دانشگاه سوربن در پاریس و مقطع لیسانس فارغ التحصیل شده بوده به ایران برای مدتی بر گشته بوده که مطلع می شود آیت الله کاشانی در بیمارستان طرفه تهران بستری است. بدلیل علاقه و ارتباط نزدیکی که با ایشان داشته به ملاقات آیت الله کاشانی می رود . در ملاقات جمعی از بازاریان تهران هم حضور داشته اند. این ملاقات بعد از واقعه سی تیر می باشد و بازاریان از آیت الله کاشانی تقاضا می کنند که از دولت بخواهد تا از بکارگیری زنان در ادارات دولتی ممانعت بعمل آورند زیرا به زعم ایشان اشتغال زنان در ادارات دولتی موجب گسترش فساد می شود. نراقی نقل می کرد که آیت الله کاشانی یک نگاه معنی داری به من جوان تازه از فرنگ برگشته انداخت و پس از تأملی با لهجه کاشانی پاسخ داد: راستش را بخواهید من خودم به این فکر افتاده بودم ولی تحقیق کردم متوجه شدم این زنان غالبا بیوه هستند و شوهری ندارند و اغلب نان آور خانواده هستند و خدا را خوش نمی آید که ایشانرا از نان خوردن بیاندازیم ، اگر آقایان حاضر هستند که این زنان را بگیرند و تحت پوشش خودشان در بیاورند من هم این کار را انجام خواهم داد در غیر اینصورت رزق و روزی ایشانرا نمی توان شرعا قطع نمود. آقایان بازاریها کمی با تعجب همراه با ناراحتی از حاضر جوابی این سید ساکت شدند و دیگر هیچ نگفتند. وقتی بازاریان رفتند مرحوم آیت الله کاشانی رو کرد به من و گفت با مرید خر باید اینگونه رفتار کرد.
گپ ما به درازا کشید و در پایان با هم گشتی در پاریس زدیم و به تقاضای من ، نراقی کافه ای که ژان پل سارتر معمولا در آن می نشسته و کتابهای خودش را می نوشته را به من نشان داد.کافه د فلور یکی از کهن ترین کافه های میدان سنت ژرمن پاریس است. نراقی مجله ای به نام شوکران را به من داد که در آن مقاله ای از او در خصوص آثار و شخصیت ژان پل سارتر چاپ شده بود. چند قدم آنطرفتر در یک کلیسای بسیار قدیمی قبر دکارت قرار دارد که نراقی آنرا نیز به من نشان داد. گشت و گذار من و نراقی در پاریس با مراجعه به فروشگاه ایرانی سپید و خرید چند تا نان بربری تازه از علی آقای همیشه مهربان به پایان رسید.جالب آنکه نراقی می گفت نانوای این نان خوشمزه خود اهل قلم است و تألیفات زیادی دارد . این هم از عجایب پاریس است که نانوای نویسنده (یا نویسنده نانوا )هم دارد.