خانم شیرین عبادی برنده جایزه نوبل سال 2003 دوشنبه شب به دعوت انجمن حقوقدانان کمپانیهای اروپایی در محل مدرسه عالی بازرگانی سرژی در حومه شمالی پاریس سخنرانی نمود.
در این نشست که جمع کثیری از حقوقدانان ، فعالان حقوق بشر ، دانشجویان و روزنامه نگاران حضور داشتند خانم عبادی گفت : بعد از فروپاشی شوروی اسلام به دشمن شماره یک غرب بویژه آمریکا تبدیل شده است. در جریان جنگ سرد بهترین دوستان و متحدین آمریکا کشورهای اسلامی بودند. در این دوران اساسا این سخن که اسلام با حقوق بشر سازگار است یا نه به میان نمی آمد. در آن دوران گروههای تندروی اسلامی همچون طالبان که مخالف گسترش حوزه نفوذ شوروی بودند دوست غرب بویژه آمریکا بودند و مورد حمایت مالی و حتی تسلیحاتی ایشان بودند. در این دوران زنانی که حجاب داشتند در اروپا و آمریکا منزلتی برابر با یک راهبه مسیحی داشتند اما با فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد همه چیز دگرگون شد. کسانیکه منافع خودشانرا در جنگ افروزی جستجو می کنند بحث تقابل و برخورد بین فرهنگ اسلام و غرب را مطرح کردند. این عده اقدامات تروریستی گروههای افراطی اسلامگرا را شاهدی بر مدعای خودشان ذکر می کردند.
خانم عبادی با طرح این پرسش که آیا اساسا اسلام با دموکراسی و حقوق بشر سازگاری دارد یا نه؟، ادامه داد : عده ای از اندیشمندان اسلامی اعتقاد دارند در اسلام رابطه انسانها با خداوند بر مبنای حق و تکلیف تنظیم شده است. اگر جایی سخن از تکالیف انسان گفته شده است در مقابل حقوق انسان نیز برشمرده شده است.
در مقابل عده ای از مسلمانان هم هستند که اعتقادی به دموکراسی و پارلمان ندارند. ایشان اعتقاد دارند که نقش پارلمان حد اکثر تبدیل دستورات الهی به قوانین و مقررات روزمره است و نه بیشتر و پارلمان حق ندارد جدای از احکام الهی قانونگذاری کند. برای حل هر مشکل مهمترین مسئله آنست که آنرا درست بشناسیم. به دلیل وضعیت بد دموکراسی و حقوق بشر در کشورهای اسلامی این تلقی پیش آمده که دموکراسی و حقوق بشر با اسلام سازگاری ندارد. البته منظور از اسلام اینجا آنچیزی است که به صورت ایدئولوژی رسمی در کشورهای اسلامی تبلیغ می شود. در این شرائط هر فرد و جریان سیاسی که با حکومت موافق باشند با اسلام و شریعت اسلامی نیز موافق و در صورت مخالفت با حکام، مخالف با اسلام معرفی می شوند و با این حربه مخالفین سیاسی را وادار به سکوت می کنند.
خانم عبادی افزود: در برابر این مشکل راه حل چیست؟ آیا باید اسلام را کنار بگذاریم؟ و بگوئیم دین بدی است و باید آنرا فراموش کنیم. نه مطمئنا این راه حل خوبی نیست. یک میلیارد و سیصد میلیون انسان در دنیا به دین اسلام اعتقاد دارند و حاضر نیستند که دست از دین خود بردارند بویژه که تعدادی از مسلمانان متعصب و بنیادگرا هم هستند. راه حل دیگر آنست که نهاد دین باید از نهاد قدرت جدا شود. من هم مثل شما معتقد به جدایی دین از قدرت هستم تا سیاستمداران از اعتقادات مردم سوء استفاده نکنند باید دین از حکومت جدا بشود. اما به این سادگی هم نیست و در برخی ممالک اسلامی دیکتاتورها به آسانی و مسالمت آمیز حاضر نیستند قدرت راه رها کنند. راه حلی دیگری که عده ای از مسلمانان دنبال آن هستند آنست که با حفظ قداست اسلام به مبارزه با حکومتهای غیر دموکراتیک اقدام می نمایند.
برنده جایزه نوبل 2003 آنگاه با بیان ویژه گیهایی از پیامبر اسلام در زمینه حکومت پرداخت و گفت : پیامبر اسلام حضرت محمد (ص) هیچ فرقی بین سیاه و سفید نمی گذاشت و دست دختر خودش فاطمه (س)را می بوسید و برای مقام زن احترام زیادی قائل بود.
خانم عبادی در ادامه خواست که به مسلمانان آموزش داده شود که می توان مسلمان بود و به حقوق بشر و دموکراسی هم اعتقاد داشت تا در پی آگاهی مسلمانان حکام نتوانند دیدگاههای سیاسی خودشانرا بجای عقاید اسلامی بر مردم تحمیل کنند. امروزه بسیاری از حکومتها پشت سپر اسلام پنهان شده و ظلم خودشانرا با استناد به برداشتی غلط از دین توجیه می کنند. البته سوء استفاده از مذهب و ایدئولوژی اختصاص به مسلمانان هم ندارد. حکومت استالین در اردوگاههای سیبری دست به جنایات زیادی زد و حکام چین دانشجویان بیگناه زیادی را به خاک و خون کشیدند. آنها با استناد به نظریه پردازیهای مارکسیستی اهداف ضد حقوق بشری خودشانرا پیش می بردند. تاریخ سرشار از ظلم کلیسا در قرون وسطی است که آنها هم مدعی اجرای احکام مسیح بودند. راه حل منطقی برای جلوگیری از این سوء استفاده آن است که با تاباندن نور علم بر سپرهایی که مورد سوء استفاده قرار می گیرد آنرا روشن بکنیم و و آنرا تبدیل به شیشه کنیم تا افکاری که پشت آن پنهان شده را به جهانیان نشان بدهیم و آشکار نمائیم که این کار آزادیخواهان و پیروان راستین راه بشریت است. روشنفکران مسلمان به هر روش و شیوه ممکن به توده های مسلمان دسترسی پیدا کنند و اسلام راستین را به آنها بشناسانند. باید مسلمانان را آگاه کرد که کلید بهشت در دست حکمرانان دیکتاتور ممالک اسلامی نیست و هر عمل حکومت ولو به نام اسلام ، اسلامی نیست.
خانم عبادی آنگاه به کسانیکه سعی دارند اسلام را با تروریسم همردیف معرفی نمایند اشاره کرد و گفت : اینها می خواهند با اثبات نظریه برخورد تمدنها جنگهای خاورمیانه را توجیه کنند.

وی افزود : وظیفه مسلمانان آگاه در این مقطع حساس تاریخی آنست که به ارائه چهره واقعی اسلام که سرشار از عطوفت و بخشش و مخالف با خشونت و تروریزم است بپردازند. مسلمانان ، مسیحیان و یهودیان در خاورمیانه سالها با همدیگر همزیستی و معاشرت داشته اند. در شرق آسیا مسلمانان با پیروان ادیان بودا ، هندو و کنفوسیوس در ارتباط نزدیکی بوده اند. می توان با پیروان هر دین و آئینی بسر برد و به عقاید دیگران احترام گذاشت. دموکراسی و حقوق بشر نیاز مشترک همه فرهنگها و جوامع بشری است.
خانم عبادی تأکید کرد جهان زمانی روی آرامش را خواهد دید که قوانین حقوق بشر عالم گیر شود و افزود: متأسفانه اخیرا به بهانه مبارزه با تروریسم دولتها اقدام به نقض حقوق بشر می کنند. البته ترور و خشونت در هر مرام و مسلکی عملی است نا پسند و مبارزه علیه تروریسم مبارزه ای است بر حق و مشروع اما این مبارزه نباید بهانه ای شود برای سرکوب مردم و خاموش کردن هر صدای مخالفی . مجازات تروریستها هر چند لازم است اما کافی نیست و باید با تروریزم بصورت بنیادی و ریشه ای برخورد کرد.
خانم عبادی ریشه های دست زدن انسانها به خشونت و ترور را دو عامل تعصب و بی عدالتی دانست و افزود : تعصب ناشی از جهل است و بیعدالتی و فقر مفرط باعث عصیان می شود و گاهی هم انسان دست به خشونت و ترور می زند. چگونه می توان به آرامی زندگی کرد حال آنکه هفتاد درصد ثروت جهان در دست یک درصد مردم دنیا است؟ چگونه می توان در آرامش و امنیت زندگی کرد حال آنکه همه ساله چندین میلیون انسان بدلیل عدم دسترسی به آب آشامیدنی و بهداشت از دنیا می روند؟ طبق گزارش سازمان ملل کشورهای زیادی هستند که بیش از هفتاد و پنج درصد مردم آنها با روزی کمتر از یک دلار زندگی می کنند. با بیعدالتی در سطح ملی و بین المللی مبارزه کنیم، مسلما شاهد کاهش خشونت و تروریزم خواهیم بود و الا با کنترل نامه و ایمیل و تلفن شهروندان یا بد رفتاری و اخراج مهاجرین و یا تحقیر اقوام و نژادهای غیر اروپایی خشونت و ترور کاهش پیدا نمی کند.
خانم عبادی افزود : همانطور که حکومتهای اسلامی حق ندارند از نام اسلام سوء استفاده کنند ممالک غربی هم حق ندارند از نام دموکراسی و حقوق بشر سوء استفاده کنند و آنرا مجوز حمله به یک کشوری بنمایند. دموکراسی کالا نیست که بشود آنرا به یک کشوری صادر کرد، دموکراسی هدیه نیست که بشود آنرا پیشکش ملتی نمود، دموکراسی را با بمبهای خوشه ای نمی توان بر سر مردم ریخت . هر عمل خشنی واکنش خشنتری به دنبال دارد. بعد از یازده سپتامبر 2001 مهمترین مسئله برای آمریکا مبارزه با تروریزم بوده است و به این بهانه به افغانستان و عراق حمله کرد اما متأسفانه نه تنها تروریزم در جهان کاهش نیافت بلکه روزبروز هم شدت پیدا کرد.
خانم عبادی در انتهای سخنانش در خصوص فرایند جهانی شدن گفت : جهانی شدن در صورتی یک تحول تاریخی مثبت خواهد بود که بتواند امکان استقرار صلحی جهانی را افزایش بدهد و از فقر و نابرابری موجود در جهان بکاهد . ما به نوعی از جهانی شدن نیازمندیم که با برقراری عدالتی بین المللی و با نظارت بر کار حکومتها راه سوء استفاده از قدرت را محدود کند.
خانم عبادی آرزو کرد: امیدوارم که جهان را بهتر از آنچه از پدرانمان تحویل گرفته ایم به نسل آینده تحویل بدهیم.
این گزارش حاکی است که خانم عبادی سه شنبه شب در پاریس و در سالن اجتماعات دیوان عالی قضائی فرانسه و در حضور جمعی از قضات فرانسوی و حقوقدانان کمپانیهای اروپایی نیز به ایراد سخن پرداخت. موضوع سخنرانی خانم عبادی "مسئولیت اجتماعی کمپانیها در مقابل حمایت از حقوق بشر" بود. سخنران در ابتدا به طرح این پرسش پرداخت که آیا دموکراسی و حقوق بشر پیش شرط توسعه اقتصادی است یا نه؟ وی ضمن پاسخ مثبت به این پرسش گفت : جهانی شدن اجتناب ناپذیر است و هیچ کشوری نمی تواند به بهانه استقلال سیاسی و اقتصادی با سایر کشورها قطع رابطه کند این به معنی خودکشی است. از سوی دیگر کمپانیها باید اگر از کشوری منافعی بدست می آورند به فکر مردم محروم آن کشورها هم باشند.
خانم عبادی افزود: کشورهای توسعه یافته شمال باید به فکر کشورهای فقیر و توسعه نیافته جنوب باشند زیرا در دنیای امروز همه بر یک کشتی سوار هستیم و نهایتا ضرر فقر کشورهای ضعیف عاید کشورهای ثروتمند نیز می شود.
خانم عبادی در عین حال کمک کشورها و کمپانیهای اروپایی به حکومتهای غیر دموکراتیک را مورد انتقاد قرار داد و گفت : کمک کردن به کشورهایی که حکومت دموکراتیک ندارند و در آن کشورها اختیارات سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی در ید یک فرد یا یک گروه است به منزله کمک به دیکتاتورها و به معنی تقویت خودکامگان برای تضییع هر چه بیشتر حقوق بشر است. کمک به کشورهایی که رؤسای جمهور مادام العمر دارند تضییع حقوق آن ملتها است. البته منظورم تحریم اقتصادی کشورهای ناقض حقوق بشر و دموکراسی نیست بلکه از عقد قراردادهای هنگفتی صحبت می کنم که موجب تقویت سردمداران این کشورها می شود. وام دادن به حکومتهایی که بر اساس ایدئولوژی واحدی اداره می شوند به معنی نادیده گرفتن حقوق اقلیتها است و فروش اسلحه به کشورهایی که درگیر جنگ داخلی هستند کمک به کشتار مردم بی دفاع آن کشور است. فروش اتومبیل و هواپیماهای لوکس به رؤسای ممالک فقیر در راستای فقیرتر کردن مردم آن کشورها است.
خانم عبادی نتیجه گرفت که مدیران کمپانیهای غربی نباید فقط به فکر منافع سهامداران خوشان باشند بلکه باید با معیارهای حقوق بشر و دموکراسی به داد و ستد بپردازند.
خانم عبادی در ادامه سازمان ملل متحد را بدلیل آنکه در اهداف ترسیم شده برای رشد و توسعه کشورها سخنی از دموکراسی و حقوق بشر به میان نیاورده اند مورد انتقاد قرار داد و افزود: سازمان ملل در اهداف ترسیم شده بیشتر به مبارزه با بیماریها و گسترش بهداشت و فقر زدایی اشاره کرده است و اساسا سخنی از گسترش فرهنگ دموکراسی و رعایت حقوق بشر به میان نیاورده است.
عضو کانون مدافعان حقوق بشر در ادامه به وضعیت اقتصادی ایران اشاره کرد و گفت : ایران کشوری پهناور با منابع طبیعی فراوان است که بالقوه کشوری ثروتمند می تواند محسوب شود اما وضعیت اقتصادی مردم ایران بسیار بد است. بیش از 12 میلیون ایرانی زیر خط فقر مطلق قرار دارند و طبق آمار رسمی دولت ایران از هر هشت نفر یک نفر با درآمد روزانه کمتر از یک دلار زندگی می کند و این فقر رو به گسترش نتیجه سیاستهای دولت جمهوری اسلامی در 28 سال گذشته است. آقای احمدی نژاد هنگام انتخابات به مردم وعده برخورد با مفاسد مالی را دادند و دلیل اقبال مردم به ایشان هم این وعده بود اما متأسفانه هیچ اقدامی در این خصوص صورت نگرفت. ایران از نظر رشد اقتصادی امسال رتبه 106 از میان 180 کشور جهان را به خود اختصاص داده است حال آنکه کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله کویت و امارات رتبه بیست تا سی را به خود اختصاص داده اند. از نظر ریسک سرمایه گذاری ایران امسال رتبه 94 را یافته است حال آنکه سال قبل رتبه ایران 77 بوده است. در واقع ایران نا امن ترین کشور خاورمیانه در زمینه سرمایه گذاری است.
خانم عبادی افزود: مسئله انرژی هسته ای ایران موجب شده است که موضوع دموکراسی و حقوق بشر در ایران به فراموشی سپرده شود و این موجب بد تر شدن وضعیت حقوق بشر در ایران شده است. ما خواهان توجه بیشتر افکار عمومی جهان به مسئله حقوق بشر و دموکراسی در ایران هستیم اما در عین حال از برخورد نظامی با ایران هرگز دفاع نمی کنیم. حمله نظامی و حتی تهدید به حمله نظامی وضعیت حقوق بشر را در ایران بدتر می کند و حکومت می تواند به بهانه برقراری امنیت هم آزادیخواهان را سرکوب کند.
خانم عبادی به کمپانیهای غربی پیشنهاد کرد ارتقاء سطح معاملات خودشان را با ایران ، منوط به بهبود وضعیت حقوق بشر در این کشور نمایند. ایشان افزود: باید در جریان عقد قراردادها نفعی هم برای مردم ایران در نظر گرفت. بطور مثال این کمپانیها می توانند بخشی از هزینه های مین روبی در ایران را متقبل شوند. ایران دومین کشور آلوده به مین در دنیا است. بیش از یک میلیون هکتار اراضی آلوده به مین در ایران وجود دارد. روزانه دو تا سه نفر بر روی مین می روند و کشته یا مجروح می شوند و متأسفانه دولت ایران توجه کافی به پاکسازی میادین مین ندارند.
در پایان خانم عبادی گفت : حقوق بشر تنها راه نجات انسانها و برقراری صلح است.