یکشنبه گذشته به موزه هنرهای آسیایی پاریس واقع در میدان اینا در پاریس شانزدهم رفتیم.
یکشنبه های اول هر ماه تعدادی از موزه ها در پاریس رایگان می باشند.موزه هنرهای آسیایی از ماه 6 دسامبر2006 تا 30 آوریل 2007 در کنار بخش دائمی خود ، نمایشگاهی به مناسبت انتقال بخشی از گنجینه های مکشوفه افغانستان به این موزه بر پا نموده است. این اشیاء که بصورت امانت از موزه ملی کابل به پاریس آورده شده اند نوع نگاه انسان را به تمدن و تاریخ این مرز و بوم عوض می کند.
ما ایرانی ها بخصوص کسانیکه چندان مطالعه ای در تاریخ نداریم و نیز به دلیل آنکه افغانستان کمتر از سه قرن پیش جزو سرزمین ما بوده است کمتر تصور می نمائیم که پیشینه تاریخی مستقلی داشته باشد اما این موزه و اشیاء مکشوفه در آن حکایت دیگری دارند.
گلدانهای بسیار زیبا ، پلاکها و نشانهای خیره کننده ، و زیور آلات بسیار ظریف و چشم نواز مربوط به دوهزار سال قبل از میلاد مسیح در نگاه اول برای کسی با آن پیش ذهنیتها غیر قابل قبول می نماید.
حجم گسترده استفاده از طلا و فیروزه در زیور آلات اعجاب آور می باشد. هرچند از وجود معادن فیروزه در افغانستان بویژه فیروزه مشهور شاه مقصود بی خبر نبودم اما این مقدار طلای ناب و براق را نمی دانم افغانها از کجا آورده بودند!
نقش و نگارها بیشتر تداعی کننده فرهنگ و تمدن هندی است تا ایرانی بویژه در مناطقی که این اشیاء کشف شده اند.
در این موزه-نمایشگاه بیش از 220 قطعه که در چهار منطقه افغانستان کشف شده به نمایش عموم درآمده است.این چهار منطقه عبارتند از : فلول ، آی خانوم ، تیلیاتپ و بگرام.
مورخین و باستان شناسان این ناحیه را تحت عنوان"تمدنهای آسیای مرکزی و شمال هند" مورد مطالعه قرار می دهند. اشیاء یافت شده مربوط به دوران موسوم به "عصر برنز" و " دوره امپراطوری کوشانس" * می باشد.
در بروشور این نمایشگاه دلیل آنکه اشیاء مکشوفه نمایانگر فرهنگ و تمدن واحدی نیستند را گذرگاه بودن افغانستان در دوره های مذکور دانسته و به این دلیل اشیاء یافت شده نمایانگر فرهنگ و تمدن افغانی ، ایرانی ، خاور نزدیک ، هند ، چین و یونان می باشد. بطور مثال اشیاء یافت شده در منطقه فلول مربوط به تمدن باکتریان(1800 تا2200 سال پیش از میلاد مسیح) می باشد و بیانگر اهمیت این منطقه در مبادلات تجاری میان خاورمیانه و هند در دوره رونق تجاری اش می باشد.
جالبترین بخش این نمایشگاه مربوط به کشفیات منطقه آی خانوم می باشد. کشفیات این منطقه که زیر نظر فرانسوی ها در سال 1964 تا 1978 انجام شده است بیانگر حضور تا اندازه ای عجیب فرهنگ و تمدن یونانی(هلنیسم) در این ناحیه از افغانستان می باشد. هر چند نماد های هنر و بویژه معماری یونانی تا اندازه ای با نمونه های آسیایی در هم آمیخته شده است اما همچنان وجه تمایز خود را حفظ نموده است.
کشفیات منطقه تیلیاتپ توسط گروههای باستان شناسی افغانی و روسی با هدایت باستان شناس مشهور ویکتور ساریانیدی صورت گرفته و حاوی گنجینه های بسیار ارزشمندی از جواهرات و ظروف قیمتی با نقش و نگارهای بسیار زیبا می باشد. در این منطقه نیز رد پای یونانی ها و حتی رومی ها در اشیاء مکشوفه قابل رؤیت است.
اشیاء مکشوفه از بگرام نیز که در فاصله سالهای 1937 تا 1939 توسط فرانسوی ها بدست آمده در زیبایی و ظرافت کمتر از سایر موارد نیستند. یک ماهی تراشیده شده از مرمر و تزئین شده با طلا و فیروزه از اشیاء بسیار زیبای گنجینه بگرام می باشد.
لازم به یادآوری است که کشور کنونی افغانستان در سال 1747 با روی کار آمدن اولین خانواده پادشاهی عملاً از ایران جدا و استقلال یافت.
* کلیه اسامی را از روی بروشور نمایشگاه ترجمه کردم و ای بسا تلفظ صحیح آنها دقیقاً آنچه در فرانسه بیان می شود نباشد.