چند شب قبل فیلم سینمایی " اخراجی ها " اولین فیلم سینمایی بلند مسعود ده نمکی را دیدم . ابتدا از اینکه ده نمکی بجای برهم زدن تجمعات و ضرب و شتم دانشجویان و آزادی خواهان به سینما روی آورده است خیلی خوشحالم و برای ایشان آرزوی موفقیت می کنم.
ده نمکی را از سالهایی که ایران بودم می شناختم. چهره آشنایی که هر وقت ما در دفتر تحکیم وحدت تجمعی داشتیم سر و کله اش پیدا می شد و با اطرافیانش برای برهم زدن تجمع و احیاناً نوازش و مهرورزی دانشجویان اقدام می نمود.
ده نمکی تا آنجایی که من به خاطر داشتم حتی از حسین الله کرم دیگر سرکرده گروه فشار در آن سالها تندرو تر و خشن تر بود. با الله کرم می شد چند کلمه ای گفت و شنود کرد( البته من این توفیق را نیافتم و دوست خوبم آقای میثم سعیدی در جریان ضبط یک برنامه تلویزیونی مستند در کانال تهران با ایشان به گفتگو پرداخت) اما با ده نمکی به دلیل شدت و حدت مواضعش نمی توانستیم دیالوگ برقرار کنیم.
به برکت خیزش عظیم دوم خرداد و فریاد بلند ملت مبنی بر نفی خشونت و نفرت عمومی از گروههای فشار حکومت ساخته آقا مسعود ابتدا به روزنامه نگاری و بعد به مستند سازی و حالا به سینما رو آورده است که این خود یک پیشرفت محسوب می شود و شخصا با این دیدگاه که برخی سوابق سوء انسانها را مرتب توی سر آنها می کوبند مخالفم و اعتقاد دارم ده نمکی هر چند در افکار و اندیشه هایش همان ده نمکی حزب اللهی تندرو است اما همینقدر که در شیوه کارش تغییر داده و بجای برهم زدن تجمعات رو به سینما آورده یک گام مهم بسوی اصلاح خود برداشته است.
اما فیلم سینمایی اخراجی ها علیرغم استقبال مردم در داخل ایران فیلمی به غایت ضعیف و غیر حرفه ای بود. آنچه که حتی به عنوان نقطه قوت فیلم یاد می شود یعنی تکه های طنز آن ، از فیلمهای لیلی با من است و مارمولک به عاریه گرفته شده است و اساسا ابتکار و نوآوریی در آن دیده نمی شود.
در واقع امثال اخراجی ها در جبهه ها ی جنگ ایران و عراق کم نبودند و اگر به شما عرض کنم که ای بسا از تعداد بسیجی های مخلص نماز شب خوان خیلی تعدادشان بیشتر بود شاید باورتان نشود. این جماعت که با انگیزه های غیر دینی و نه لزوماً مادی به جنگ می آمدند علیرغم آنچه آقای ده نمکی به تصویر کشید هرگز جو گیر محیط معنوی جبهه ها نمی شدند. بطور مشخص در یگانهای خراسانی و بویژه مشهدی بر و بچه های ته خیابان و پنجراه و التیمور در جبهه زباد دیده می شدند که برخی از ایشان هرگز اهل نماز و روزه نبودند و در اوقات فراغت در سنگرها ورق بازی می کردند (آنچنانکه بدرستی در فیلم دیده می شد) و گاهی به مواد مخدر رو می آوردند واز سوی دیگر نسبت به فرماندهان سپاهی خود بی توجه و تا حدی متنفر بودند.
این جماعت هرگز دست به شهادت طلبی نمی زدند و اعتقادی به آن نداشتند اما جالب آنکه برخی از ایشان شهید هم می شدند و نامشان بر کوی و برزن ها گذاشته شد بدون آنکه این شهیدعزیز هرگز به ارزشهای ایدئولوژیک تحمیلی از سوی فرماندهان در جبهه ها تن داده باشد. منظورم از این بیان رد آنچیزی است که در فیلم به نمایش گذاشته می شد نه رد فداکاری آن داوطلب عزیزی که یک مسلمان پراتیک نبودند و نشد و در عیم حال جانشان را برای وطن فدا کرد.
ده نمکی می خواست نشان بدهد که فضای جبهه ها خیلی معنوی بود اما حقیقت جبهه ها حد اقل از سال 63 تا 67 این نبود. در گردان 300 نفره بزور 50 نفر نماز صبح بلند می شدند و فرماندهان حتی جرئت نداشتند بقیه را بیدار کنند. انحرافات اخلاقی نیز گاهی اوقات دیده می شد که با برخوردهای تنبیهی شدیدی روبرو می شد اما فایده ای نداشت.
اخراجی ها نه یک فیلم سینمایی و نه یک فیلم ارزشی و نه حتی یک فیلم طنز ، بلکه فیلمی تصنعی و سرهم بندی شده بود که آدمهای آن ظرف مدت کوتاهی به دلایل نامشخصی از این رو به آن رو می شدند چیزی که واقعیت نداشت یا حداقل بسیار نادر و کمیاب بود.