اخیرا و در آستانه بررسی صلاحیت نامزدهای انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی اصولگرایان نزدیک به شورای نگهبان تلاش می کنند اصلاح طلبان شرکت کننده در تحصن نمایندگان مجلس ششم را به عنوان گناهکار جلوه دهند و از ناظرین استصوابی تصمیم گیر در این زمنیه می خواهند نسبت به رد صلاحیت این افراد اقدام نمایند.
ابتدا از احمد سلامتیان تحلیلگر سیاسی مقیم پاریس پرسیدم آیا در مجالس پس از مشروطیت سابقه تحصن نمایندگان وجود داشته؟ هدف نمایندگان از برپایی آن تحصن ها و واکنش حاکمیت نسبت به شرکت کنندگان در آن تحصن ها چه بوده است ؟
احمد سلامتیان : عدم ترک صحن مجلس توسط نمایندگان و ماندن در مجلس در تاریخ پارلمانی دنیا یکی از ابزار کار نماینده است یعنی همانطور که رأی دادن برای نماینده طبیعی است ، شرکت در بحث و گفتگو طبیعی است ماندن در صحن پارلمان به عنوان اعتراض یکی از ابزار کار پارلمانی است. در آیین نامه های پارلمانی دنیا هم به همان ترتیبی که امنیت پارلمان را بحث می کنند مسائل مربوط به امنیت نمایندگانی که بنا به دلائل دفاع از موقعیت نمایندگی خودشان ناگزیر به ماندن بشوند که ما در ایران اسم آنرا تحصن گذاشته ایم امر پذیرفته شده ای است.
از این گذشته در تاریخ ایران مجلس اهمیتی پیدا کرده از نقطه نظر بست نشینی ، یعنی کلیه کسانی که به دلیلی خارج از صحن پارلمان خودشانرا در امنیت نمی بینند بروند در مجلس بروند بست بنشینند ، متحصن بشوند که کلمه تحصن را بیشتر به این می شود اطلاق کرد.
ما در تاریخ پارلمانتاری ایران ، صرف نظر از آنکه خودش مشروطیت اصلا با تحصن اینجا و آنجا شروع شد بسیار زیاد داشتیم که نمایندگان مختلف حتی غیر نمایندگان در مجلس متحصن می شده اند از نمایندگان شاید مشهورترین آنها مرحوم مدرس باشد که چندین بار رخت خوابش و به تعبیر خودش جل و پلاسش را آورد و در داخل مجلس ماند چندین روز متوالی و از بدترین آنها که حتی نماینده مجلس هم نبوده و حتی کودتاچی هم بوده فضل الله زاهدی بود که با اجازه آیت الله کاشانی آمد در هفته های آخر عمر مجلس هفدهم در داخل مجلس متحصن شد حال آنکه از همانجا داشت تدارک کودتا علیه دولت قانونی دکتر مصدق را می دید.
اما از نقطه نظر خود نمایندگان مجلس ما زیاد سراغ داریم صرف نظر از اشاره ای که کردم مربوط به مدرس که آنهم به دو دوره مربوط می شود هم در دوره ای که اولتیاموتمی را روسیه و انگلیس به ایران دادند و هم در زمان اولتیماتوم جنگ بین الملل اول که به ایران دادند و ایران نپذیرفت و به دنبال آن تشکیل دولت دفاع ملی شد ، مدرس و عده ای از نمایندگان در مجلس متحصن بودند و هم در زمان مجلسی که لیاخوف و محمد علی میرزای قاجار به مجلس حمله کردند عده ای از نمایندگان مجلس از چند شب قبل در مجلس مانده بودند هم در دوران اخیر بویژه بعد از شهریور بیست ما به کرّات شاهد تحصن نمایندگان در مجلس بوده ایم و آنهم نه به عنوان اینکه امنیتشان حفظ نشده بود بلکه برای آنکه در مجلس حرف خودشان را بگویند در زمان ملی شدن صنعت نفت تعداد زیادی از نمایندگان در مجلس متحصن بودند و پشت سر هم می ماندند در مجلس تا نوبت نام نویسی برای بحث در مورد قانون ملی کردن صنعت نفت داشته باشند.
در دوران شاه ، پهلوی ها پدر و پسر متناسب با تحملی که بطور کلی با مجلس وجود داشت تحصن یکی از ابزار های خیلی عادی کار نمایندگان بود.

زمانه : از احمد سلامتیان پرسیدم آیا تحصن نمایندگان مجلس ششم اولین تحصن نمایندگان پس از انقلاب اسلامی بود یا مجالس پس از انقلاب پیش از این شاهد تحصنهای دیگری نیز بوده اند؟

احمد سلامتیان : دردوران جمهوری اسلامی و در مجلس اول چند تحصن مختلف برقرار شد. یک تحصن ، تحصنی بود که مرحوم بازرگان و تعدادی از نمایندگان مجلس و اینجانب در داخل صحن مجلس کردیم به عنوان اعتراض به وضعیتی که برای امنیت خود نمایندگان در داخل خود مجلس و محوطه اطراف مجلس بوجود آمده بود و نمایندگان عملا خودشانرا در مقابل اظهار نظراتشان آزاد نمی دیدند. یک تحصن دیگر که حتی چندین ماه به طول انجامید مربوط به آقای گلزاده غفوری بود که ایشان چندین ماه در مجلس به علت اینکه به خانه ایشان حمله شده بود و فرزندانش دستگیر شده بودند و عملاً در داخل مجلس متحصن بود تا دوره نمایندگی مجلسش تمام شد گرچه در این مدت فرزندانش اعدام شدند اما خودش به عنوان یک نماینده در مجلس بود و حتی به شکل بسیار دردناکی در راهروهای مجلس چندین ماه زندگی کرد با وجود آنکه او در آن شکل دردناک سر می کرد اما هرگز آقای هاشمی رفسنجانی به عنوان رئیس مجلس اجازه نداد خود آقای گلزاده غفوری را بزور بیایند از داخل مجلس بیرون ببرند عملاً ایشان در داخل مجلس ماند اگر اشتباه نکنم تا پایان دوره نمایندگی اش.
از سال 1360 و مجلس اول که جو و فضای مجلس ایران عوض شده است دیگر اینکه نمایندگان در داخل صحن مجلس بمانند و یا به قصد نوعی ابستراکسیون بکنند با عدم شرکت در فعالیت مجلس وبخواهند حرف خودشانرا بزنند و اینکه بخواهند موضع خودشانرا مشخص بکنند این سابقه ندارد به همین دلیل نوع ماندن نمایندگان مجلس ششم در اعتراض به رد صلاحیتهایشان که اصطلاحاً در ایران تحصن نامیده می شود اولین بار بود که به این شکل و به این وسعت در داخل مجلس که یک سنت پارلمانی پذیرفته شده در اکثر پارلمانهای دنیا است دوباره در داخل جمهوری اسلامی بکار گرفته شد.

****
زمانه : از دکتر فاطمه حقیقت جو نماینده مجلس ششم و از شرکت کنندگان در آن تحصن پرسیدم آیا استناد به شرکت در تحصن نمایندگان می تواند دستاویز رد صلاحیت کاندیداها قرار گیرد؟ و اساساً چرا اصولگرایان در این مقطع به این موضوع پرداخته اند؟

دکتر فاطمه حقیقت جو: روند سیاسی در سالهای اخیر حکایت دارد از حرکت جمهوری اسلامی به سمت حکومت اسلامی شدن که یکی از مصادیق آن به تدریج نمایشی شدن انتخابات است گرچه انتخابات کم و بیش آزاد نبوده است اما می توانستیم آزادی نسبی در انتخابات را ببینیم و به تدریج این شیب آزادی نسبی از مجلس هفتم افت پیدا کرد با حذف یکباره بخش وسیعی از کاندیداها که متأسفانه اینرا در دوره های دیگر هم شاهد هستیم .
در سال 1906 که انقلاب مشروطه پیروز شد و مجلس تشکیل شد از مجلس پنجم به بعد ما به تدریج شاهد فرمایشی شدن انتخابات بودیم و دیدیم که رضا شاه لیست می داد و این لیستها نمایندگان را تعیین می کردند و همانجا بود که رضا شاه با مجلس فرمایشی سلسله قاجار را ختم داد و دیدیم سلسله پهلوی را آغاز کرد و نهایتا دیدیم که به نتیجه ای نرسید.
در مورد تحصن هم باید عرض کنم الان داستان طوری طرح می شود که انگار اول یک تحصنی شکل گرفته و بعد رد صلاحیت صورت گرفته کسانیکه منتقد تحصن هستند فراموش کرده اند که ابتدا یک رد صلاحیت گسترده با بیش از دو هزار و پانصد رد صلاحیت در سراسر کشور بویژه هشتاد نفر از نمایندگان مجلس ششم و در پی این رد صلاحیتهای گسترده که تبدیل به رویه می توانست بشود نمایندگان مجلس تصمیم به استعفاء و تحصن گرفتند و این از حقوق قانونی نمایندگان است .
نمایندگان طبق قانون اساسی می توانند دیدگاهشان را در مورد کل مسائل کشور مطرح بکنند . یکی از دلائلی که باز برای رد صلاحیت افراد ذکر شده امضای نامه معروف به آقای خامنه ای در مورد مسئله هسته ای است که باز این از حقوق مصرح نمایندگان در قانون اساسی است من جمله اینکه در قانون اساسی رهبری در برابر قانون مساوی با دیگر آحاد ملت است بنابر این اگر می شود انتقاد به کسی کرد به رهبری هم می توان انتقاد کرد و رهبری هم طبق قانون باید پاسخگو باشد نه اینکه سیستم های زیر نظر ایشان کسانیکه آن نامه را امضاء کرده اند یا تحصن را شرکت کرده اند و یا استاندارانی که نامه استعفا را امضاء کرده اند در حمایت از انتخابات آزاد به یکباره رد صلاحیت بشوند.