شورای جهانی فقه اسلامی روز (پنج‌شنبه) در هتل هیلتون پاریس اعلام موجودیت کرد. این شورا در نشست آغازین خود با حضور شش تن از فقهای شیعه و سنی به بحث و بررسی مسائل مبتلا به دنیای اسلام ‌پرداخت. پس از این اجلاس با آیت الله سید ابوالقاسم دیباجی روحانی شیعه ایرانی‌تبار از کویت که دبیرکل این شورا است گفتگو کردم.
----------------------------

زمانه : امروز شاهد برپایی کنفرانس اعلام موجودیت «جمعیت جهانی فقه اسلامی» در پاریس بودیم، اهداف برگذاری این کنفرانس چه بوده و برای رسیدن به اهدافتان چه راه‌کارهایی را در نظر گرفته‌اید؟
آیت الله دیباجی : ما اولین هدفی که داریم و به همین دلیل پیام‌مان را از اینجا به دنیا اعلام کردیم این است که احساس کردیم بعضی از اندیشه‌های غلط در غرب دارد بوجود می‌آید و با برداشت‌هایی که از اسلام شده بین مسلمان‌هایی که در اینجا زندگی می‌کنند فاصله‌ای دارد ایجاد می‌کند. به‌خصوص نسل جوان و اروپایی‌ها و به این نکته کمتر توجه می‌شود که بیشترین خسارت را در آینده ما خواهیم کرد برای اینکه اگر این روش و این راه اگر ادامه پیدا کند جایی برای زندگی مسلمانان در غرب باقی نخواهد ماند.
یعنی آنها بدون تردید مشکلات و درگیری‌هایی بوجود می‌آورند و مشکلاتی از نظر دانشگاه‌ها بوجود می‌آید و آن نسل جوان مسلمانی که داریم، که باید در دانشگاه‌های اینها آخرین تکنولوژی و صنعت را فرابگیرد، نخواهد توانست در اینجا به زندگی خودش ادامه بدهد و در نهایت کسی که ضرر می‌کند در این ماجرا ما خواهیم بود.
به این دلیل ما حرکت‌مان را از پاریس اعلام کردیم که پیامی برای حکومت‌های غربی و برای مجلس و پارلمان اروپا داشته باشیم و پیامی برای مسلمانان اروپا داشته باشیم و پیامی هم برای دنیا و تمام مسلمانان جهان داشته باشیم.
زمانه : همان‌طور که می‌دانید فقه اسلامی با چالش‌های زیادی در کشورهای اسلامی در خصوص مسائل حقوق بشر و دموکراسی مواجه است، به‌ ویژه در ایران و عربستان سعودی، در این رابطه آیا فکر می‌کنید فقه اسلامی این قابلیت را دارد که خودش را با حقوق بشر امروزین تطبیق بدهد؟
آیت الله دیباجی : ببینید، بدون تردید اسلام به دلیل منابع غنی و سرشاری که دارد قادر است روح تسامح اسلامی را گسترش بدهد و با فرهنگ‌های مختلف و اندیشه‌های مختلف کنار بیاید، و همان‌طور که ما در دنیای امروز شاهد هستیم، اگر ما نتوانیم در حرکت و خط مشی و اندیشه‌هایمان یک بازسازی نوین داشته باشیم، از قافله جهانی عقب می‌مانیم. بنابراین با حفظ منابع و با حفظ ارزش‌های اسلامی می‌توانیم با تمام مسائلی که در حقوق بشر هست کنار بیاییم.
وقتی مسئله حقوق بشر را مثال می‌زنید من باید به شما بگویم تصادفاً آنچه بالای سر در سازمان ملل نوشته شده است یک شعر سعدی، یک مسلمان سنتی قدیمی است، که این عصاره و خلاصه شعار سازمان مللی شده که می‌خواهد مدافع حقوق بشر در دنیای امروز باشد. این شعر سعدی «بنی آدم اعضای یکدیگرند / که در آفرینش ز یک گوهرند» خلاصه‌ای از یک حدیث نبوی از رسول گرامی اسلام است. اینقدر ما فرهنگ اسلامی‌مان غنی و بی‌نیاز است.
با این فرهنگ و با این فکر که «بنی آدم اعضای یکدیگرند» می‌توانیم در حد معقول و با حفظ ارزش‌های اسلامی با حقوق بشر کنار بیاییم.

زمانه : اما همان‌طور که اطلاع دارید در کشورهای اسلامی مثل ایران ما شاهد رجم و سایر اشکال اعدام و حتی اعدام نوجوانان هستیم که این مجازات‌ها در فقه اسلامی وجود دارد و یک خیزش چشمگیری از میان فقهای اسلامی علیه این نوع مجازات‌ها دیده نمی‌شود، آیا می‌شود این حرکت شما را یک نوع نگاه نو یا یک حرکت جهت تغییر و یا اصلاح‌گری فقهی دانست؟
آیت الله دیباجی : بنده که یکی از اعضای این جمعیت هستم معتقدم با وجود علماء و فقهاء و مجتهدین زیرا
ما در این مجموعه شاهد شصت نفر عالم و فقیه هستیم و این ملاحظه را داشته ایم که سی نفر شیعه و سی نفر سنی مذهب باشند و این تعادل را سعی کردیم حفظ بکنیم.
همانطوری که امروز دیدید در این نشست چند نفر از علمای سنی، چند مجتهد و چند مفتی هم بودند و بنابر این با شناختی که من از اندیشه‌های و افکار این اندیشمندان عالم اسلامی دارم بسیار خوش بین هستم که بتوانیم آن ذهنیتی که در عالم امروز و بشریت امروز نسبت به مسلمانان بوجود آمده عوض بکنیم این اول با تبیین حقیقت اسلام و واقعیت اسلام میسر خواهد شد.
یعنی وقتی شما یک عالم معتدل و یک فقیه معتدل را تقویت کردید بطور طبیعی و اتوماتیک خط افراط و خط تندروی تضعیف می‌شود. ما یکی از دلائلی که داریم برای کارمان تقدیر از علما و اندیشمندان معتدل است. هرچقدر اینها تقدیر و تشویق و قدردانی بشوند در جامعه‌ای، آن خط مشی تقویت می‌شود و اوج می‌گیرد و صعود می‌کند. اگر در جایی به عکس آدم‌های متشدٌد، آدم‌هایی که جز خشونت و جز بد صحبت کردن و بد نتیجه‌گیری کردن حرف دیگری ندارند آن جامعه بدون تردید رو به خشونت می‌رود.

زمانه : راه‌کار عملی که مد نظر دارید صرفا برگذاری کنفرانس‌ها است یا کارهای دیگری هم برای رسیدن به اهدافتان مد نظر دارید ؟
آیت الله دیباجی : صد در صد ما در هیأت‌مان تقسیم‌بندی داریم و در آن کمیته‌های مخصوص و معینی داریم برای بررسی مسائل مهم اسلامی دنیای روز و این کمیته‌ها وظیفه شان این است که این مسائل را بررسی کنند و مستند بر فقه اسلامی عرضه بکنند بنابر این بدون تردید ما روش‌های مختلفی داریم و در آینده ما این مسائل را بررسی می‌کنیم و در مرحله عملی تحقق پیدا خواهد کرد.
نسبت این جمعیت با حکومت‌های اسلامی و عربی چیست؟ آیا موضع انتقادی دارد یا نسبت به آنها بی‌طرف است؟ آیا این حکومت‌ها از این جمعیت حمایت می کنند یا با آن مخالفت می ورزند؟
بدون تردید چون ما اولین روز است که اعلام موجودیت کردیم و تا الان عکس العملی دیده نشده است و باید منتظر بود ولی من معتقدم اندیشه‌ها و افکار ما چون مستند بر قرآن و سنت و عقل و بر منابع صحیح اسلامی است کسی نمی‌تواند تعارض بکند و اگر تعارض بکنند در حقیقت تعارض با خودش و مبانی خودش کرده است.
بدون تردید هر حرکتی مخالفت‌هایی خواهد داشت ومخالف‌خوان‌هایی خواهد داشت این طبیعی است و اگر مؤثر و تأثیرگذار باشد مخالفین بیشتر خواهند بود ولی از همین‌جا من اعلام می‌کنم ما از هیچ مخالفتی نمی‌هراسیم و اولین شرط موفقیت را این می‌دانیم که اینقدر ظرفیت و تحمل داشته باشیم که اندیشه مخالف خودمان را بشنویم و همانطور که از قرآن آموختیم که می‌فرماید فبشرٌ عبادی الذین یستمعون القول و نه صرفا قول حق یا باطل ، مطلق قول ویتبعون احسنه.
ما اگر منبع اصلی‌مان قرآن است قرآن این درس را به ما داده است که اولین شرط موفقیت تحمل وجود مخالف و اندیشه و فکر مخالف است بنابر این ما به راهمان ادامه خواهیم داد و قضاوت با مردم است.

زمانه : ولی همانطور که اطلاع دارید در فقه اسلامی مواردی هست که مشکلاتی را در جامعه ایجاد می‌کند و موجب متهم شدن اسلام در غرب می‌شود بویژه در مسئله تروریسم اتهاماتی متوجه اسلام می‌شود با توجه به مسئله سلفی‌ها و بحران عراق ، واکنش شما به این مسائل چیست؟ آیا فکر می‌کنید اینکه صرفا اعلام می‌کنید اینها از اسلام نیست می‌تواند دامن اسلام و فقهای اسلام را مبری بکند یا نه؟
آیت لله دیباجی : ببینید آنچه را که ما مطرح می کنیم به عنوان فقه اسلام تأثیرگذار خواهد بود. امروز شما شاهد هستید که آنچه تروریست‌ها موفق شده اند به آن دسترسی پیدا کنند و به اهدافشان برسند چیزی غیر از کار فرهنگی نبوده است یعنی اینها گاهی با دست خالی و فقط با کار فرهنگی شروع کرده‌اند و توانسته‌اند به اینجا برسند.
خب چرا ما از این راه و این وسیله استفاده نکنیم؟ بنابراین راه مشکلی را در پیش رو داریم و بسیار باید نیرو صرف بشود اما زمان می‌برد و سختی هم خواهد داشت ولی من مطمئن هستم که تأثیر خودش را در همه جای جهان خواهد گذاشت.

زمانه : منابع مالی که از این حرکت حمایت می کند چیست؟ با توجه به اینکه شما می‌گوئید وابستگی به هیچ یک از حکومت‌های اسلامی و عربی ندارید چگونه هزینه‌های این حرکت را تأمین می‌کنید؟
آیت لله دیباجی : ما از افراد خیٌری که وجود دارند اعم از شیعه و سنٌی استفاده می‌کنیم. بصورت عجیبی از این حرکت استقبال شده است. یکی از کسانی‌که که متکفل شده بود بخشی از هزینه‌های این حرکت را بپردازد می‌گفت این هزینه‌ای که من دارم می‌دهم در حقیقت دارم بچه خودم را حفظ می کنم.
به دلیل آنکه اگر یک رسانه گروهی نباشد که این بچه من را حفظ بکند و به او اسلام حقیقی و واقعی را معرفی کند و اسلامی که به او بگوید برو این فرد را بکش تا بروی به بهشت به خورد او داده نشود. در نهایت فردا این من هستم که بچه‌ام و حاصل عمرم را از دست خواهم داد.
بنابر این من این پولی که در این راه هزینه می‌کنم یک سرمایه‌گذاری معنوی است برای حفظ خانواده و بچه‌ام و حفظ فرهنگ اسلامی به همین دلیل ما از حمایت‌های مالی مردمی برخورداریم و بسیار امیدواریم.