اشاره: توقیف و انسداد منابع مستقل اطلاع‌رسانی، در روزهایی که جامعه‌ی ایران در حرکتی جنبش‌وار، مطالبات مدنی خود را دنبال می‌کند، نشان می‌دهد مردم همانند روزهای انقلاب به ناقلان اخبار تبدیل شده‌‌اند. همواره در چنین شرایطی آنچه پیچیده و بغرنج به نظر می‌رسد تشخیص اخبار صحیح و ناصحیح است، ضمن اینکه ارتباط رهبران با بدنه‌ی اجتماعی این جنبش به سختی برقرار است. بنابراین در این فضا تمامی حرکت‌ها توده‌‌وار، خودجوش و سازمان‌نیافته و البته فراگیر است و می‌تواند بحران‌زا باشد چراکه در نبود رهبری، جنبش در مسیر رو به جلوی خود با مشکلاتی روبرو خواهد شد.

دولت برای اجرای آنچه آن را کودتای انتخاباتی خواندند، از یک روز قبل از برگزاری انتخابات، سرویس پیامک موبایل را قطع، بیشتر سایت‌های اینترنتی را مسدود و با ارسال پارازیت روی امواج شبکه‌های ماهواره‌ای تقریبا جریان اطلاع‌رسانی را مختل کرده است. این قطع ارتباط قطعا پیامدهای زیان‌باری به همراه دارد. اما پرسش این است که در نبود منابع اطلاع‌رسانی مردم چگونه در جریان اخبار قرار می‌گیرند؟ سراج الدین میردامادی روزنامه‌نگار و خبرنگار رادیو زمانه که در طول دوهفته گذشته در تهران حضور داشته است به پرسش‌های گذار پاسخ گفته است که می‌خوانید:

وضعیت اطلاع‌رسانی در ایران در حال حاضر چگونه است؟ مردم به چه منابعی دسترسی دارند؟

اطلاع رسانی از طریق منابعی که مردم پیش از این در اختیار داشتند به طور کامل قطع است. شبکه اس. ام. اس. از روز قبل از انتخابات به طور کامل قطع شده، موبایل‌ها دچار اختلال بسیار است و در پاره‌یی موارد به‌طور کامل از کار افتاده است، حتی تلفن‌ها در بعضی ساعات و در برخی مناطق دچار اختلال است. سرعت اینترنت به حدی کاهش یافته است که حتی به ایمیل‌ها، به سختی می‌توان دسترسی پیدا کرد. تمامی سایت‌های اطلاع‌رسانی فیلتر شده است.

اما در این شرایط مردم بیکار ننشسته‌اند. امروز در ایران ابتکارات جالبی می‌توان برای اطلاع‌رسانی دید. مردم تراکت‌های اطلاع‌رسانی را روی تیرهای چراغ برق نصب می‌کنند، مثلا ساعت و محل برگزاری راهپیمایی‌ها را از طریق همین تراکت‌ها به اطلاع هم می‌رسانند. اطلاع‌رسانی سینه به سینه انجام می‌شود و کارکرد خوبی دارد، در واقع مردم به رسانه‌یی خاموش نشدنی تبدیل شده‌اند.

ستادهای انتخاباتی چگونه با مردم در تماس هستند و اطلاعات را منتشر می‌کنند؟

عملا شاکله اصلی ستادها از دست رفته است، آن سازماندهی که پیش از انتخابات داشتند، دیگر موجود نیست. بنابراین کار ستادی مختل شده است. با این وجود، اعضای باقی مانده ستادها، اطلاعیه‌ها و اخبار را از طریق سایت اینترنتی ستادها منتشر می‌کنند. آنها اخبار را نیز سینه به سینه به مردم منتقل می‌کنند مردم نیز به شیوه‌ی هرمی این اخبار را توزیع می‌کنند. اعضای ستادها خیلی تلاش می‌کنند با یکدیگر در ارتباط باشند، مثلا شب‌ها در محل‌هایی با یکدیگر قرار می‌گذارند تا از حال هم باخبر شوند. در جاهایی که اعضای کمتری از ستادها دستگیر شده‌اند، آنها توانسته‌اند ارتباط خود را با یکدیگر حفظ کنند و حضور آنها را در راهپیمایی‌ها و نقش‌شان در سازماندهی می‌توان دید. ولی در بسیاری از مناطق تقریبا همه اعضای ستادها را دستگیر کرده‌اند بنابراین آن ستادها به‌طور کامل تعطیل شده است.

سایت‌های خبری ستادها را فیلتر کرده‌اند ولی آنها هنوز فعال‌اند. مثلا ستاد موسوی هنوز توانسته است سرور سایت «قلم نیوز» را حفظ کند و آن را زنده نگه داشته است و اطلاعیه‌ها را منتشر می‌کند. در این روزها نقش اطلاع‌رسانی را خود مردم در دست گرفته‌اند برای مثال آنها به هر طریقی اطلاعیه‌ی ستادها را از روی وب سایت آنها پرینت می‌گیرند و تکثیر و توزیع می‌کنند. مثلا در برخی مناطق جوانان نسخه‌ی کپی شده اطلاعیه‌ی ستادها را خانه به خانه توزیع می‌کنند. تمام این اتفاقات، غیرتشکیلاتی، مردمی و به شیوه‌های پارتیزانی انجام می‌شود.

رادیوها چه جایگاهی دارند؟
به نکته خوبی اشاره کردید، رادیوها در حال حاضر بهترین منبع اطلاع‌رسانی هستند. «رادیو فردا» کارکرد خیلی خوبی دارد چه به لحاظ اطلاع‌رسانی و محتوایی و چه به لحاظ در دسترس بودن، نقش خوبی ایفا می‌کند. بیشتر تاکسی‌ها، و مسافرکش‌های شخصی رادیو فردا می‌گیرند و مردم در طول روز خبرها را از این رادیو دریافت می‌کنند. خوشبختانه این رادیو با برخورداری از شبکه‌ای قوی توانسته است نقش مهمی را برعهده بگیرد. البته روزها و در برخی مناطق تهران، دریافت رادیو فردا با مشکلاتی روبرو می شود ولی هنوز قابل دریافت است. شب‌ها و در مناطق خارج از شهر تهران تمام وقت، این رادیو با کیفیت خوب در دسترس همگان است.

سطح ارتباط مردم با یکدیگر برای دریافت اخبار در این روزها چگونه است؟

خیلی از مردمی که سیاسی هم نیستند این روزها فعالانه اخبار را دنبال می‌‌کنند. مادران و تلفن‌های ثابت به مراکز خوبی برای اطلاع‌رسانی تبدیل شده اند. مادران به علت نگرانی‌هایی که دارند و برخی از آنها از روی کنجکاوی و برخی نیز از روی انگیزه‌های سیاسی مدوام از طریق تلفن ثابت با یکدیگر در تماس‌اند و اطلاعات را مبادله می‌کنند.

در چنین مواقعی بازار شایعه رایج است مردم چگونه اخبار صحیح را از اخبار ناصحیح تشخیص می‌دهند؟

بازار شایعه خیلی خیلی داغ است. گاهی احساس می‌شود که دستگاه‌های امنیتی این شایعات را تولید کرده و منتشر می‌کنند. چراکه بسیاری از این شایعات جرات مردم را نشانه رفته است. با این حال تشخیص اخبار صحیح برای مردم خصوصا برای تحصیل‌کرده‌ها دشوار نیست. جوانان اخباری را می‌پذیرند که به منابع آن مطمئن باشند. دریافت اخبار از وب سایت «قلم نیوز» و دیگر وب سایت‌های ستادهای انتخاباتی و حزبی نامزدان، منابع موثقی برای مردم هستند.

****

گذار : کشته شدن شماری از معترضان در جریان راهپیمایی رو ز دوشنبه، به نظر می‌رسید حاکمیت را به تقویت مجاری اطلاع‌رسانی وا دارد تا از این طریق بتواند سطح امنیت عمومی را افزایش دهد ولی اطلاعیه‌ی اخیر سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گواهی می‌دهد که این رژیم هنوز اطلاع‌رسانی را تهدید می‌داند و از هر کوششی برای تحدید آن فرو گذار نمی‌کند. بنابر اطلاعیه‌ای که «مرکز بررسی جرایم سازمان یافته» وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منتشر کرده، از مدیران سایت‌های اینترنتی خواسته است مطالبی که حاوی تبلیغ آشوب‌گری و تهدید مردم و شایعه باشد را حذف کنند و آنها را تهدید کرده است که اقدامات قانونی آنها علیه مدیران این سایت‌ها می‌تواند سنگین باشد. این مرکز در اطلاعیه‌ی خود که روز چهارشنبه بیست و هفتم خرداد منتشر کرده، آورده است که این مرکز در بررسی خود در فضای سایبر به موارد متعددی از سایت‌های خبری منحرف برخورد کرده که با تغییر رویکرد و ایجاد سایت‌ها و وبلاگ‌های متعدد به تشویش اذهان عمومی، تبلیغ اغتشاش‌گری و ایجاد آشوب‌های خیابانی پرداخته‌اند.

از سوی دیگر شورای نگهبان در همین روز مصوبه‌ی مجلس هشتم در خصوص برخورد با جرایم رایانه‌یی را به تصویب رسانده است. گفته می‌شود این قانون در راستای تحدید بیشتر اینترنت و کاربران تصویب شده است. در یک ماده از مواد این قانون آمده است: سرویس دهندگان خدمات اینترنتی موظفند طبق ضوابط فنی و فهرست مقرر از سوی کمیته‌ی ارائه تعیین مصادیق موضوع ماده ذیل، محتوای محرمانه اعم از محتوای ناشی از جرایم رایانه‌ای و محتوایی که برای ارتکاب جرایم رایانه‌ای بکار می‌رود را پالایش کنند.