شبکه فعالین ایرانی دفاع از حقوق بشر در اروپا و آمریکای شمالی ، یکی از مجموعه هایی است که در فرایند دفاع از حقوق بشر در ایران نقش مهمی را بر عهده دارد.
ابتدا از حسین ماهوتیها هماهنگ کننده این شبکه مقیم کانادا پرسیدم فلسفه وجودی تشکیل یک شبکه از تعدادی انجمنهای حقوق بشری ایرانی مقیم خارج از ایران چه بوده و از چه زمانی این شبکه آغاز به کار و فعالیت نموده است؟
حسین ماهوتیها : شبکه فعالین ایرانی دفاع از حقوق بشر در اروپا و آمریکای شمالی از سال 2001 شروع بکار کرد . در ابتد اعتراضاتی از طریق نهادهای شهروندی در اروپا و آمریکای شمالی به نقض حقوق بشر در ایران انجام می شد و با توجه حجم وسیع نقض حقوق بشر در ایران و وضعیت خطیری که ایران در این زمینه داشت بجای دوباره کاری و نظر به اینکه نیروها کم و محدود بود به این فکر افتادیم که با هماهنگ کردن تعدادی از این نهادهای حقوق بشری بتوانیم تأثیر بیشتری بر روند دفاع از حقوق بشر درایران بگذاریم. این فلسفه وجودی ما و جرقه اولیه بود و در ادامه این تفکر ما به این نتیجه رسیده بودیم که اخبار نقض حقوق بشر از ایران می رسد اگر بخواهیم مثال بزنیم از درخت خبر می آید اما تصویری از جنگل ارائه نمی شود وبه خاطر این و با توجه به اینکه دیگر نظارتی هم در خصوص وضعیت حقوق بشر صورت نمی گرفت و نظارت سازمان ملل هم برداشته شده بود و ناظر ویژه ای نبود یک تصویری هرچند ناقص از وضعیت حقوق بشر در ایران ارائه بدهیم برای اینکه تحلیل و وضعیت شناسی حقوق بشر در ایران کمک می کرد به اینکه چه ما و چه دیگران روشهای مناسبی برای دفاع از حقوق بشر در ایران اتخاذ نمائیم و روند ما را به اینجا رساند با توجه به گزارشاتی که هر ماهه بیرون می دهیم به این نتیجه رسیدیم که نقض حقوق بشر در ایران گسترده مستمر و برنامه ریزی شده است و بر این اساس باید راه حل را جست. وضعیت حقوق بشر به این شکل نبوده است که یک کارمند و یا یک مقام حکومتی نقض حقوق بشر کرده باشد خیر این برنامه ریزی شده است و می بینیم که بعد از هشت سال این امر به ثبوت رسیده و در آن شکی نیست بخصوص در مورد وقایعی که در این صد روز گذشته اتفاق افتاده است بیشتر آشکار شده که نقض حقوق بشر در چه ابعاد گسترده ای است. بعلاوه که ما یک نقش دیگری هم برای خودمان می دانیم و آنهم اعتراض مستمری که هرسال در قالب تجمعی در ژنو ابراز می شد و ما خواهان یک نظارت مستمر بر وضعیت حقوق بشر در ایران بودیم وبر این باور بودیم که حقوق بشر بدون امر نظارت اصلا جدی تلقی نمی شود و برای اینکه حقوق بشر در ایران جدی تلقی شود یک ناظر بین المللی غیر دولتی لازم است و این از جمله تقاضاهای ثابت ما بود در این 8 سال بود.
زمانه : چند انجمن حقوق بشری عضو این شبکه هستند و در کدام کشورها فعالیت می کنند ؟
حسین ماهوتیها : انجمنها در اروپا و آمریکای شمالی در کشورهای کانادا آمریکا فرانسه هلند ایتالیا سوئد آلمان سوئیس نروژ هستند که علاوه بر این انجمنها که خودشان مستقل هستند و در کنار کار خودشان حول آن رئوسی که عرض کردم در شبکه همکاری می کنند بسیاری از منفردین و سایر انجمنهای غیر عضو در شبکه هم بوده و هستند که در بسیاری فعالیتهای شبکه همکاری داشته اند و این کارهایی که طی این هشت سال - قریب نه سال- تحت عنوان شبکه فعالین انجام شده با همکاری همه این نهادها و انجمنها و عزیزان منفرد بوده است. الان پانزده انجمن عضو شبکه هستند و با هم همکاری می کنند و درتلاش هستند تا وضعیت حقوق بشر در ایران را مرتبا پیگیری نمایند.
زمانه : رسانه های وابسته به جمهوری اسلامی ، انجمنها و نهادهای حامی حقوق بشر در خارج از کشور را متهم به سیاسی کاری و انجام فعالیتهای سیاسی تحت پوشش فعالیتهای حقوق بشر می دانند نظر شما در این خصوص چیست؟
حسین ماهوتیها : ما هنگام شروع بکار شبکه به این مسئله حساس بودیم و چند معیار برای کار حقوق بشری در بین خودمان قرار دادیم یکی استقلال از پوزسیون و اپوزسیون بود و نمی خواستیم پیاده نظام این و یا آن دسته و یا گروه سیاسی باشیم و برای ما کار حقوق بشری استراتژی و هدف ما بوده هست و اگر حتی حاکمان جمهوری اسلامی که این ادعا را می کنند فضا را بگونه ای نمایند که حقوق بشر را رعایت بکنند خواه نا خواه تصادمی پیش نمی آید ولی اگر انتقادی هست و بیش از انتقاد پیگیری می کنیم این جنایات را بخاطر این است که همانطور که عرض کردم حاکمان ایران مستمر و گسترده حقوق بشر را نقض می کنند و ما در این هشت سال کارنامه عملی مان موجود است و در خصوص دیگران نمی توانیم صحبت کنیم در مورد خودمان هرسال 12 شماره گزارش داده ایم به علاوه گزارشهای ویژه و اطلاعیه ها و متنهایی که انتشار داده ایم و اگر در این مدت می خواستیم سیاسی کاری داشته باشیم فکر کنم تا بحال با توجه به شناختی که از جمهوری اسلامی و نهادهای سرکوب داریم تا بحال پرونده سازی کرده بودند و آنرا انتشار داده بودند اما فکر نمی کنم حتی بتوانند کوچکترین مسئله ای در کارنامه ما پیدا کنند که ما سیاسی کاری کرده ایم.
*****
در ادامه از آقای اصغر برزو مقیم سوئد و یکی از تدوینگران گزارش ماهانه نقض حقوق بشر در ایران که از سوی این شبکه تهیه می شود پرسیدم هدف از انتشار این گزارشات ماهانه چیست ، از چه منابعی برای تهیه آنها استفاده می شود و چه مدت از شروع بکار انتشار این گزارشات می گذرد؟
اصغر برزو : گزارشات هشت سال است که انتشار داده می شود. از بهمن ماه سال 1380 گزارشات نقض حقوق بشر تهیه و منتشر می شود با توجه به نقض گسترده مستمر وبرنامه ریزی شده حقوق بشر در ایران ، فعالین هم به این نتیجه رسیدند که باید بصورت سیستماتیک نقض حقوق بشر را در ایران پیگیری بکنند. برای نمونه طی چهار سال اخیر حدود 10 هزار خبر در خصوص نقض حقوق بشر در ایران گردآوری شده است یعنی طی مدت ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد . البته برخی از خبرها خودشان حاوی ده تا بیست مورد نقض حقوق بشر است . مثلا در یک خبر به عنوان نمونه خبرگزاری فارس آمده بود که بیست نفر در کرج اعدام شدند و این یک خبر به حساب می آید پس هر خبری یک مورد نقض حقوق بشر نبوده است. در مورد منابع خبری گزارشات ما ، روزنامه های کیهان ، ایران و سایر روزنامه ها و خبرگزاریهای دارای مجوز وزارت ارشاد است و نهادهای حقوق بشری که در ایران فعال هستند مثل کمیته گزارشگران حقوق بشر ، مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران ، سازمان دفاع از حقوق بشر ، انجمن دفاع از حقوق زندانیان سیاسی آذربایجان ، کانون مدافعان حقوق بشر ، کمیته دفاع از زندانیان سیاسی ، انجمن دفاع از حقوق زندانیان ، انجمن دفاع از آزادی مطبوعات . ضمن انتشار گزارشات ماهانه در سال پنج ویژه نامه به مناسبت روز جهانی زن ، روز جهانی کارگر ، روز جهانی آزادی مطبوعات و ده اکتبر روز جهانی مبارزه برای لغو اعدام و 18 تیر سالروز سرکوب دانشجویان از سوی شبکه فعالین منتشر می شود.
زمانه : آیا این گزارشات به زبانهای دیگر هم انتشار داده می شود و یا فقط در فضای سایتها و رسانه های فارسی زبان انتشار داده می شود؟
اصغر برزو : این گزارشات به زبانهای انگلیسی و آلمانی ترجمه می شدند و بر روی سایتهای انگلیسی و آلمانی انتشار داده می شد که دوستان سوئیس و کانادا اینکار ترجمه را انجام می دادند و طی یکسال اخیر با مشکلاتی که مواجه شدیم این کار ترجمه با وقفه مواجه شد.
زمانه : آیا این گزارشات ماهانه و نیز گزارشات ویژه ، آرشیو منظمی دارد و در اینترنت قابل دسترسی است؟
اصغر برزو : بله این گزارشات در سایتهای مختلف انتشار و سپس آرشیو می شود بویژه در سایت کمیته دفاع از حقوق بشر در ایران – سوئد که من هم یکی از اعضای این کمیته هستم و این کمیته هم یکی از نهادهای عضو این شبکه فعالین است. تمام این گزارشات آرشیو شده موجود است و بقیه سایتهایی که در خصوص وضعیت حقوق بشر در ایران فعالیت دارند و بصورت جزوه هم چاپ و منتشر می شود و در اختیار برخی از نهادهای بین المللی و رادیوهای بین المللی هم قرار داده می شود.
زمانه : طی این چند سالی که این گزارشات را منتشر می کنید فکر می کنید اینکار چه تأثیری بر کاهش نقض حقوق بشر و یا در راستای افشای نقض حقوق بشر در ایران داشته است؟
اصغر برزو : در رابطه با کاهش نقض حقوق بشر در ایران نقشی نداشته اما در رابطه با اینکه توانسته ایم در خصوص نقض حقوق بشر درایران یک آرشیو قابل دسترسی داشته باشیم مفید بوده است. قبلا گفته می شد یک روزنامه ای توقیف شد و یا کسی اعدام می شد و یا دانشجویی دستگیر می شد ، اینها بصورت موردی بود اما الان کاملا می شود مراجعه کرد و آرشیو کاملی در اختیار داشت از اعدام شدگان در این 8 سال اخیر و زنانی که حقوقشان تضییع شده است ، از مطبوعات توقیف شده و ما سعی کردیم در این مدت هشت ساله و نیز سالهای قبل از آن یعنی از 77 ، 78 که توقیف مطبوعات بسیار شدید بود کلیه مطبوعات توقیف شده را تا آنجاییکه ممکن بود جمع آوری کنیم و یک آرشیو کاملی از موارد نقض حقوق بشر را در حد امکان گردآوری و بخشی از آن نیز ترجمه شده است . ما وظیفه خودمان را دیده بانی حقوق بشر می دانیم و در این راستا موارد نقض را به دست نهادهای بین المللی می رسانیم. قبلا اکثر انتشارات ما ترجمه می شد اما به دلیل مشکلات و کمبودهایی اینکار متوقف شده است.
*****

در انتهای این مجله حقوق بشر از آقای محمد رضا اسکندری فعال حقوق بشر و عضو این شبکه مقیم هلند پرسیدم ؛ فعالیتهای شبکه فعالین چه تأثیراتی در اقدامات دول اروپایی و بویژه دولت هلند در زمینه دفاع از حقوق بشر در ایران داشته است؟
محمد رضا اسکندری : کشورهای اروپایی همیشه دنبال منابعی هستند که بتوانند گزارشات سالانه خودشان را در رابطه با وضعیت حقوق بشر کشورهای خاورمیانه و بطور کلی آسیا و آفریقا را انتشار بدهند. و همانطوری که می دانید گزارشاتی که فعالین حقوق بشر می دهند گزارشاتی است که همه اسناد و مدارکی که به آن تکیه می شود از داخل حکومت است یعنی روزنامه هایی که در داخل انتشار داده می شود به همین خاطر کشور هلند تلاش می کند برای گزارشات سالانه خودش ازگزارشات فعالین استفاده کند. نمونه ای که ما داشتیم در خصوص وضعیت ایرانیان همجنسگرا ، ایرانیانی که مسیحی شده اند و نیز اعدام جوانانی که زیر 18 سال مرتکب جرم شده اند. نمونه هایی داشتیم که از ما آمار و ارقامی خواسته بودند در خصوص وضعیت حقوق بشر در ایران و احساس ما این است که نه تنها هلند بلکه بسیاری از کشورهای اروپایی برای اسناد و آمارهای ماهانه ای که ما می دهیم ارزش قائل هستند. تجربه نشان داده است که سازمانهای مهم حقوق بشری برای اسناد و گزارشات فعالین ارزش قائل هستند و از آنها استفاده می کنند. در واقع کلیه سازمانهای حقوق بشری که بعد از انقلاب سال 57 بوجود آمدند و یا حتی قبل از آن بودند به هیچ عنوان نتوانستند در طول این سالهایی که فعالین بصورت ماهانه و دقیق گزارشات ماهانه مدون را انتشار دادند و هیچ وقت هم طی این مدت قطع نشده هیچ کدام از سازمانهای حقوق بشری اینکار را نتوانسته اند انجام بدهند و این در تاریخ مبارزات حقوق بشری ایرانی یکی از کارهای مهم و با ثبات و دوام بوده است .
زمانه : بعد از جنبش سبزو نقض گسترده حقوق بشری که در زندانهای جمهوری اسلامی بویژه اتفاق افتاد فعالین چه اقدام مؤثری در برابر این تضییع حقوق بشر انجام دادند؟
محمد رضا اسکندری : متأسفانه همانطور که در مبارزات سیاسی ما سیاه و سفید همیشه وجود داشته است در مبارزات حقوق بشری ما هم این سیاه و سفید وجود داشته است ولی باید بگویم که در فعالین این مسئله حل شده است و برای ما دفاع از تمام انسانهایی که چه می خواهند در طیف سبز باشند و چه در طیف سیاه اولویت دارد و وظیفه ما است و دفاع از حقوق همه انسانها برای ما علی السویه است و ما در طول مبارزاتمان که انجام دادیم و با هم بودیم حتی زمانیکه شلمچه بسته شد ما برای اینکه باز شود دفاع کردیم ما مبارزات حقوق بشریمان هم استراتژی هم تاکتیک است و این فرقی ندارد و حتی اگر در آینده نزدیک جنبش سبز هم بتواند حکومت را به عقب نشینی وادار کند و کسانیکه در کهریزک و خیلی جاهای دیگر جنایاتی مرتکب شدند را به محاکمه بکشاند ما حتی از حقوق انسانی آنها هم دفاع خواهیم کرد. فعالین در طول مدتی که جنبش سبز فعال بوده است در تلاش بوده تا ارتباطاتی با دولتهای اروپایی بخصوص وزارت خارجه کشورها برقرار نماید و با سازمانهای بین المللی همکاری کند و گزاراتش را انتشار بدهد و بصورت ماهانه تمام آن وقایع را ثبت و بصورت رسمی انتشار بدهد و با چند تا از سازمانهای داخلی و خارجی حقوق بشری توانسته است چندین بار اطلاعیه و اعلامیه مشترک بدهد و مسائل حقوق بشر بخصوص در رابطه با نیروهای جنبش سبز و حرکتهایی که بعد ازانتخابات 22 خرداد بوجود آمده را به گوش جهانیان برساند.
زمانه : غیر از گزارشات ماهانه ای که شبکه فعالین داشته اند آیا فعالیتهای دیگری هم در این قالب و یا به صفت انجمنهای عضو صورت گرفته یا نه؟
محمد رضا اسکندری : انجمنهای عضو این شبکه بصورت مستقل در حرکتهایی که در کشورهای خودشان می کنند تظاهراتها و اکسیونهای خودشان را برپا می کنند. سالانه این مجموعه فعالین تلاششان بر این است که در ژنو یک تجمع داشته باشند و آنجا جمع بشوند و بین خودشان هم یک نشست سالانه داشته باشند و به شورای حقوق بشر سازمان ملل هم مراجعه کنند و مدارک خودشان را به آن شورا بدهند و مهمترین کار این مجموعه این است که در آینده سازمانها و نهادهای حقوق بشری ایرانی را با هم بصورت یک ید واحد علیه نقض حقوق بشر در ایران متحد کنیم این ایده آل ما است و ما تلاشمان بر این است که به آن سمت برویم.